De woningcheck na een ziekenhuisopname of kortverblijf: waar een ergotherapeut op let
Een woningcheck per ruimte zoals een ergotherapeut hem doet: wat je bekijkt, wat je meet en noteert, welke maten je als maatstaf neemt, en wie de aanpassing betaalt.
Voor ergotherapeuten, sociale diensten en coördinatoren van centra voor kortverblijf, herstelverblijf en ziekenhuizen die een terugkeer naar huis voorbereiden. Versie 1.0, 22 september 2026.
Ontvang de gids als pdfWaarom
Na een val, een operatie of een ziekenhuisopname komt iemand terug in een woning die niet veranderd is, terwijl hij zelf wel veranderd is. De drempel die vroeger geen probleem was, is dat nu met een rollator. De zetel is te laag om zonder hulp recht te komen. Het toilet staat op de verdieping. Of iemand thuis kan blijven, hangt voor een groot deel af van die ene woning.
Een woningcheck die zegt dat de badkamer niet in orde is, helpt de familie niet vooruit. Wat helpt, is een check die vertrekt van wat de persoon moet kunnen, die meet in plaats van schat, en die per bevinding zegt wat er vóór de terugkeer moet en wat later kan. Deze gids gaat verder dan een checklist: per ruimte wat je bekijkt, wat je noteert, welke maten je als maatstaf neemt en waar het meestal misloopt.
Een voorproef
Eerst de persoon, dan de woning
1. De transfers die thuis moeten lukken
Overloop elke transfer die de persoon thuis dagelijks doet: in en uit bed, zetel, toilet, douche of bad, en eventueel de auto. Kijk hoe hij ze nu in het centrum doet, met welk hulpmiddel en met hoeveel hulp.
Wat je bijhoudt: Per transfer: zelfstandig, met toezicht of met hulp van één persoon, en met welk hulpmiddel. Noteer ook de hoogte waarop het in het centrum lukt (bed, stoel, toilet), zodat je thuis kan vergelijken.
Waar het misloopt: In het centrum lukt de transfer uit een hoog-laagbed met een bedrail. Thuis staat een laag tweepersoonsbed tegen de muur, en niemand heeft dat vooraf vergeleken.
2. Loopafstand, rustpunten en evenwicht
Hoe ver stapt de persoon zonder te rusten, met welk hulpmiddel, en hoe gaat het bij draaien, deuren openen en iets dragen? Het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen raadt aan om per deelstoornis minstens één gestandaardiseerde test af te nemen, bijvoorbeeld de Timed Up & Go voor gang en mobiliteit, de Timed chair-stand voor spierkracht en de Four Test Balance Scale of de Functional Reach voor evenwicht.
Wat je bijhoudt: De testresultaten met datum, de langste afstand zonder rust, en thuis: de afstand van bed naar toilet en van zetel naar keuken, het aantal treden, en waar iemand kan gaan zitten onderweg.
Waar het misloopt: De loopafstand is gemeten in een lange, vlakke gang. Thuis zijn het korte stukken met draaien, drempels en deuren, en daar valt iemand.
3. Cognitie, gewoonten en bezorgdheid om te vallen
Kan de persoon iets nieuws aanleren en onthouden, zoals een douchestoel of een alarmknop? Welke gewoonten heeft hij: waar zit hij, hoe gaat hij 's nachts naar het toilet? Vraag ook, zoals het expertisecentrum aanraadt: bent u bezorgd om te vallen, en zijn er dingen die u niet meer doet omdat u bang bent om te vallen? De FES-I meet die bezorgdheid per activiteit.
Wat je bijhoudt: Wat je observeerde bij het gebruik van hulpmiddelen, de gewoonten die de familie beschrijft, en het antwoord op de twee vragen over bezorgdheid.
Waar het misloopt: Een aanpassing die voor de ergotherapeut logisch is, maar die de persoon niet gebruikt omdat ze niet past bij hoe hij leeft. Het expertisecentrum raadt aan om gedrag en omgeving samen te beoordelen, en na te vragen waarom een aanpassing niet gebruikt wordt.
En nog 1 punt in de volledige gids.
Gratis
Ontvang de volledige gids
Je krijgt meteen een mail met een link naar de pdf. Die link werkt dertig dagen.
Gratis hulp
Zelfscans en tegemoetkomingen van de overheid en partners
Wat al bestaat, hoef je niet zelf te maken. Geef deze links mee aan de familie, of gebruik ze zelf bij het gesprek over de terugkeer.
- Een valvrij huis, doe de test (brochure van het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen, via valpreventie.be) Een checklist en tips per ruimte, voor de persoon en de familie.(opent in een nieuw tabblad)
- Valpreventie.be: onveilige omgeving en risicogedrag Hoe je omgeving en gedrag samen beoordeelt, met de checklists VOTO en VOTO-Res voor zorgverleners.(opent in een nieuw tabblad)
- Woonwijzer van Helan Een online zelfscan van de woning en de woonomgeving, met advies over aanpassingen.(opent in een nieuw tabblad)
- Vlaamse aanpassingspremie (Vlaanderen.be) Voorwaarden, werken, bedrag en het aanvraagformulier. Vragen via het gratis nummer 1700.(opent in een nieuw tabblad)
- VAPH: refertelijst hulpmiddelen en aanpassingen Welke hulpmiddelen en woningaanpassingen het VAPH vergoedt, voor wie jonger was dan 65 bij de eerste aanvraag.(opent in een nieuw tabblad)
- Vlaams Expertisepunt Mantelzorg: hulpmiddelen en woningaanpassingen Waar familie terecht kan voor advies over woningaanpassing en welke tegemoetkoming bij welke leeftijd hoort.(opent in een nieuw tabblad)
Zo doet ThuisKompas dat
In ThuisKompas doe je de ZorgProof-woningcheck per ruimte: ingang en trappen, badkamer en toilet, slaapkamer, woonkamer, keuken en buiten. Elk punt krijgt in orde, aandacht of niet in orde, met een korte opmerking waarin je bijvoorbeeld de maat noteert. Een organisatie kan onder die ruimtes eigen punten toevoegen, zoals verlichting op de nachtroute of het personenalarm.
Per bevinding geef je advies: een tijdelijk hulpmiddel, een hulpmiddel voor lange tijd, een aanpassing aan de woning of een andere gewoonte, vóór de terugkeer of later. Wat vóór de terugkeer moet, wordt meteen een taak in het terugkeerplan. Bij elk advies staan de tegemoetkomingen die mogelijk van toepassing zijn, en de familie krijgt een verslag met wat opviel, wat je aanraadt en waar ze gratis hulp vindt. Medische gegevens horen er niet in.
Bronnen
- Besluit van de Vlaamse Regering van 5 juni 2009, gewestelijke stedenbouwkundige verordening toegankelijkheid (Codex)
- Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen: VOTO-checklist, Valrisico's Opsporen in de Thuissituatie van Ouderen (pdf via valpreventie.be)
- Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen: Een valvrij huis, doe de test (pdf via valpreventie.be, 2022)
- Valpreventie.be: stoornis in evenwicht, spierkracht, gang en mobiliteit
- Valpreventie.be: bezorgdheid om te vallen
- Vlaanderen.be: voor wie is de Vlaamse aanpassingspremie
- Vlaanderen.be: hoeveel bedraagt de Vlaamse aanpassingspremie
- Valpreventie.be: onveilige omgeving en risicogedrag
- Vlaanderen.be: welke werken komen in aanmerking voor de aanpassingspremie
- Vlaanderen.be: hoe de Vlaamse aanpassingspremie aanvragen
- VAPH: komt u in aanmerking voor een tegemoetkoming
- VAPH: hulpmiddelen en aanpassingen (multidisciplinair team, termijn voor facturen)
- Provincie Vlaams-Brabant: aanpassingspremie (stopt vanaf 2027)
Momentopname op 22 september 2026. De maten uit de toegankelijkheidsverordening gelden voor publiek toegankelijke gebouwen en zijn hier een maatstaf, geen verplichting voor een woning. Premies en inkomensgrenzen veranderen: kijk ze na bij Wonen in Vlaanderen, het VAPH of de sociale dienst van het ziekenfonds. Geen juridisch of medisch advies.